Wat BesluitBron is onder de Europese AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689. Deze pagina zegt welk deel van het product een AI-systeem is, welk deel dat niet is, en wat daaruit volgt voor wie het gebruikt. Zij is geschreven voor een lezer en niet voor een toezichthouder, omdat de lezer meestal een ambtenaar is die moet kunnen uitleggen wat hij gebruikt.
De transparantieregels van de verordening gelden sinds 2 augustus 2026. De plicht om te zorgen dat mensen die met AI werken snappen wat zij gebruiken, geldt al sinds 2 februari 2025.
Drie delen, drie antwoorden
BesluitBron bestaat uit drie dingen die vaak op één hoop worden gegooid. Onder deze verordening zijn het er echt drie.
De connectoren zijn geen AI-systeem. Zij zoeken in openbare bronnen en geven terug wat daar staat. Er zit geen model in dat iets afleidt of voorspelt: een zoekopdracht met filters is geen AI, hoe slim het resultaat ook oogt. Zie Connector.
De vraagbaak is wel een AI-systeem. Daar beantwoordt een taalmodel een vraag. BesluitBron bouwt die faciliteit, biedt hem aan onder eigen naam en bedient hem, en is daarmee zowel aanbieder als gebruiksverantwoordelijke. De verplichtingen over transparantie liggen dus hier. Zie Vraagbaak.
De assistent die iemand zelf aansluit is niet van BesluitBron. Wie Claude of een andere assistent op de connector aansluit, is zelf verantwoordelijk voor dat systeem. BesluitBron levert er gereedschap aan en niets meer.
Dat onderscheid is geen woordenspel. Het bepaalt wie wat moet melden, en het voorkomt dat BesluitBron een rol claimt die het niet heeft.
Waarvoor het bedoeld is, en waarvoor niet
De verordening laat de zwaarte van de regels afhangen van het doel dat een product zegt te dienen. Daarom staat dat doel vast in de code, op één plek, en komt het overal vandaan waar het te lezen is: in de gebruiksvoorwaarden, in het antwoord van list_capabilities en in de instructie die een aangesloten assistent bij het verbinden krijgt.
Het doel is: openbare besluitvormingsstukken vindbaar en citeerbaar maken, zodat iemand naar de bron kan gaan en die zelf kan lezen.
Drie soorten gebruik vallen daar uitdrukkelijk buiten:
- gebruik door een rechterlijke instantie, of door wie namens haar handelt, in welke functie dan ook, en hetzelfde bij alternatieve geschilbeslechting;
- gebruik om de uitslag van een verkiezing of een referendum te beïnvloeden, of het stemgedrag van mensen;
- gebruik om te bepalen of iemand recht heeft op een overheidsdienst of een uitkering.
De eerste uitsluiting is bewust ruimer getrokken dan de verordening eist. Daarbij hoort meteen de andere kant, en die is even hard: een partij in een procedure, haar advocaat en haar adviseur vallen er juist wél binnen. De uitsluiting gaat over de rechter zelf en over wie voor de rechter werkt, niet over wie tegenover de rechter staat. Dit product ondersteunt het lezen van een stuk en nooit het beslissen van een zaak.
Wat een lezer van de vraagbaak te zien krijgt
Bij het formulier, bij het antwoord en in de e-mail staan twee mededelingen. Zij doen verschillend werk en de een vervangt de ander niet:
- het antwoord is door AI gemaakt en kan fouten bevatten;
- dit is een testfaciliteit, en een antwoord is niet bedoeld voor hergebruik.
De eerste is de verplichting uit artikel 50. De tweede is een belofte over de dienst. "Een test, niet voor hergebruik" zegt niet dat een machine de tekst schreef en neemt die verplichting dus niet weg.
Daarnaast draagt een antwoordpagina de kopregel AI-Generated: true, en de antwoordmail dezelfde. Dat is bedoeld voor machines.
Wat er nog niet af is, en waarom dat hier staat
De verordening vraagt dat gegenereerde tekst machineleesbaar wordt gemarkeerd. De praktijkcode die daarbij hoort, vraagt voor tekst op een webpagina twee lagen: metadata met een digitale handtekening, en een onzichtbaar watermerk. BesluitBron levert er één, het watermerk dat met het model meekomt. De laag met de handtekening wordt niet gebouwd.
Dat is een keuze en geen vergissing, en zij staat hier omdat een lezer die op deze pagina komt, recht heeft op het hele antwoord en niet op het gunstige deel ervan.
Wie het bedient, moet weten waar het misgaat
De verordening vraagt ook dat mensen die met deze systemen werken, begrijpen waar de grenzen liggen. Voor BesluitBron is dat uitgewerkt voor twee groepen: wie de vraagbaak bedient en ervoor instaat, en wie dit product bouwt met behulp van een AI-assistent. Die twee lopen tegen verschillende dingen aan. De eerste moet weten waar de antwoorden onbetrouwbaar zijn, de tweede waar het model zich vergist over zijn eigen werk.
Drie dingen die iedereen die de vraagbaak bedient moet weten:
- een vlot geformuleerd antwoord is geen bewijs;
- "niets gevonden" betekent: niets gevonden in wat is doorzocht, binnen het venster dat is doorzocht. Zie Zoekprecisie;
- de bronnen zijn niet compleet. Driekwart van de uitspraken is nooit gepubliceerd, en bij verschillende bronplatformen stopt de aanlevering. Zie Beta en Volledigheid.
Verder lezen
De volledige analyse, met de afwegingen en de punten die nog openstaan, is projectdocumentatie en geen productdocumentatie. Wie daarnaar vraagt, kan die opvragen via het adres op Contact.
Beschikbaar vanaf versie 1.3.41. Het hoofdstuk over het beoogde doel vanaf versie 1.3.50.